In een recent vonnis van de Rechtbank Midden-Nederland is een persoon veroordeeld voor ernstige strafbare feiten, waaronder langdurige dierenmishandeling (mn van katten) en het bezit van wapens. In het vonnis wordt de dader consequent aangeduid als vrouw. Terwijl het hier gaat om een man die ‘transgender’ is.
Die combinatie heeft gevolgen die verder reiken dan deze individuele zaak. Door geweld gepleegd door een persoon van het mannelijke geslacht juridisch toe te schrijven aan de categorie vrouw, verschuift de betekenis van geweldsregistratie, statistiek en maatschappelijke duiding.
Dat raakt direct aan vrouwen als seksespecifieke groep.
Feiten uit het vonnis
- De rechtbank acht bewezen dat de veroordeelde zich schuldig heeft gemaakt aan ernstige en herhaalde geweldshandelingen.
- Op een van de katten is seksueel geweld gepleegd
- In de uitspraak wordt expliciet vermeld dat de veroordeelde transgender is.
- In de juridische formulering wordt de dader aangeduid als vrouw (“zij”).
- De feiten worden daarmee — juridisch en statistisch — geregistreerd als gepleegd door een vrouw.
Deze benadering past binnen een bredere ontwikkeling waarin juridische geslachtsregistratie leidend is, ook in het strafrecht. Die keuze is formeel-juridisch te verklaren, maar roept inhoudelijke vragen op over de analyse van geweld.
Geweld en sekse: wat zeggen de cijfers?
Internationaal én nationaal laten criminaliteitsstatistieken al decennialang een consistent patroon zien:
- Het overgrote deel van ernstige geweldsdelicten wordt gepleegd door mannen.
- Mannen zijn verantwoordelijk voor het merendeel van zware mishandeling, dodelijk geweld, seksueel geweld en dierenmishandeling.
- Vrouwen zijn juist in sterke mate oververtegenwoordigd aan de kant van de slachtoffers van geweld.
Deze patronen vormen de basis voor beleid, preventie, risicotaxatie en bescherming van kwetsbare groepen. Ze zijn niet ideologisch, maar empirisch vastgesteld en breed erkend binnen criminologie en rechtspraktijk.
Wat verandert er door deze juridische keuze?
Wanneer geweld gepleegd door personen van het mannelijke geslacht wordt geregistreerd onder de categorie vrouw, ontstaan meerdere effecten:
- Vertekening van statistieken
Geweldscijfers naar sekse verliezen hun verklarende waarde. Het lijkt alsof vrouwen vaker ernstig geweld plegen, terwijl het om mannelijke daders gaat. - Verlies aan analytische scherpte
Beleidsmakers, onderzoekers en hulpverleners raken het zicht kwijt op structurele patronen in mannengeweld. - Verschuiving in publieke beeldvorming
De maatschappelijke conclusie verschuift van “geweld is sterk seksespecifiek” naar “geweld is gelijk verdeeld”, zonder feitelijke basis. - Indirecte gevolgen voor vrouwenbeleid
Preventie en bescherming die gebaseerd zijn op sekseverschillen verliezen hun onderbouwing wanneer sekse juridisch wordt losgekoppeld van lichamelijke realiteit.
Recht en werkelijkheid
Rechtspraak registreert niet alleen feiten, maar structureert ook hoe werkelijkheid wordt begrepen. Terminologie in rechterlijke uitspraken werkt door in statistiek, media en beleid.
Wanneer het strafrecht geweld van mannelijke daders onder de noemer vrouw registreert, verandert niet het geweld zelf — maar wel de manier waarop het zichtbaar is.
Dat is geen symbolische kwestie. Het bepaalt hoe problemen worden gedefinieerd en welke oplossingen denkbaar blijven.
Feministisch perspectief
Vanuit een feministisch vrouwenperspectief is het essentieel om vast te houden aan sekse als analytische categorie bij geweld. Alleen zo kunnen we structurele patronen correct blijven benoemen.
Vrouwen vormen een materiële, seksespecifieke groep die historisch en heden ten dage onevenredig wordt geconfronteerd met geweld — grotendeels gepleegd door mannen. Die realiteit verdwijnt uit beeld wanneer juridische classificatie belangrijker wordt dan feitelijke analyse.
Slotbeschouwing
Dit vonnis laat zien dat juridische keuzes rondom geslachtsregistratie directe gevolgen hebben voor hoe geweld wordt geïnterpreteerd en geadministreerd.
Zolang mannengeweld administratief als vrouwengeweld wordt geboekt, verliezen vrouwen — als groep — een belangrijk instrument om geweld zichtbaar, bespreekbaar en bestrijdbaar te houden.
Overigens heeft de rechtbank toch eedn foutje gemaakt en staat er toch ergens dat hij een man is.
